طولانى ، همّتش بلند ، خاموشيش بسيار ، به كارهاى مفيد سرگرم ، سپاسگزار و شكيبا ، دلش به ياد خدا آباد ، خلق و خويش هموار و طبيعتش نرم است » « 1 » . در روايتى آمده است : « زبان مؤمن پشت قلب او و دل منافق پشت زبان اوست ، زيرا مؤمن چون بخواهد سخنى بگويد در آن تأمّل و انديشه كند ، اگر نيك و به صلاح بود مىگويد و اگر بد و ناروا بود مىپوشاند ولى منافق آنچه به زبانش بيايد ، مىگويد و نمىداند كدام سخن براى او سود دارد و كدام زيان ! ( 1 ) من از رسول خدا ( ص ) شنيدم كه مىفرمود : ايمان هيچ بنده‌اى استوار نمىشود تا اين كه زبان او استوار و راست باشد ، پس هر كس از شما بتواند كه خدا را ملاقات كند در حالى كه زبانش از هتك حرمت مسلمانان پاك و دستش از اموال ايشان تميز باشد بايد چنين كند » « 2 » . ( 2 ) در روايتى مجاهد از ابن عبّاس نقل كرده است كه من از امير المؤمنين ( ع ) شنيدم كه مىفرمود : « بارى ، خداوند هنگامى كه خلايق را خلق كرد از طاعت و بندگيشان بىنياز بود و از معصيت و نافرمانى ايشان زيانى نمىديد زيرا معصيت معصيت‌كاران او را زيانى نمىرساند و طاعت اطاعت‌كنندگان و پرهيزگاران سودى به حال او ندارد . پرهيزگاران در دنيا داراى فضايلند و زندگيشان بر اساس فروتنى است . از آنچه خداوند بر آنها حرام كرده چشم پوشيده‌اند و به علمى كه به حال آنان سودى دارد گوش فرا داشته‌اند و اگر نبود اميدوارى آنها هرآينه از شوق ثواب و بيم عذاب يك چشم بر هم زدن جان در بدنشان قرار نداشت و خداوند در نظر آنان بزرگ و غير خدا در ديدهء آنها كوچك است . ( 3 ) بهشت در نظر آنها چنان است كه گويى آن را ديده‌اند و از نعمتهاى آن برخوردارند و جهنم در نظرشان چنان است كه گويى مشاهده كرده‌اند و در آن معذّبند ، دلهايشان اندوهناك و از آزارشان در امان و بدنهايشان لاغر و خواسته‌هايشان اندك است ، چند روزى كوتاه را با بردبارى سر كنند و در پى بىآن آسايشى جاودانه دارند ، اما شبها را سر پا ايستاده ، آيات قرآنى را با انديشه تلاوت كنند و با تدبّر در آن خود را غمگين مىسازند و بدان وسيله به درمان درد خويش كوشايند و هرگاه به آيه‌اى برخوردند كه باعث شوق و اميد است به آن طمع مىبندند و با شوق به آن مىنگرند و هرگاه

--> ( 1 ) در نهج البلاغه ( صبحى صالح ) شمارهء 333 با اندكى تفاوت آمده است - م . ( 2 ) در نهج البلاغه ( صبحى صالح ) بخشى از خطبهء 176 با تفاوت زيادى اين مطالب آمده است - م .